Mijn vader was schilder. Net als zijn vader, zijn opa en zijn overgrootvader. In theorie klinkt dat als de perfecte opleiding om zelf je huis te verbouwen. In de praktijk heb ik mijn leven nauwelijks een kwast vastgehouden. Want eigenlijk was er altijd mijn vader, die het graag deed én beter kon. Ik zag de resultaten, maar niet elke stap. 

Bijna 5 jaar geleden is mijn vader overleden. 

Nu we een ander huis (een ‘klushuis’) hebben gekocht, moet ik het dus zelf doen. En nu merk ik opeens wat ik allemaal niet heb gezien. Want als ‘chef muren’ dacht ik dat mijn werk (per muur) uit 2 hoofdklussen bestond: (1) behang eraf en (2) verf erop.  

De verborgen stappen: schuren en plamuren 

Op het afhalen van het behang was ik wél voorbereid. Dat valt er niet zomaar af met een plamuurmes. Je moet inprikken, weken, krabben, weer weken, eventueel nog eens een keer stomen, en alles nog een keer. Soms deed ik 2 middagen over 1 muur. 

Maar toen kwamen de verborgen stappen, waar ik niet bewust bij stil had gestaan: 

• Gaatjes vullen, kitten en plamuren, en 24 uur wachten tot het goed droog is
• De muur schuren, en tot de volgende dag wachten tot het stof is neergedaald
• De muur ontvetten, en wachten tot ie droog is

Ondertussen moest ik ook nog kiezen: welke kleur, welke verf, hoeveel liter en welke materialen. En waar koop ik dat eigenlijk? 

Wat gebeurt er in de rest van het huis? 

Waar ik ook niet zo bij had stilgestaan: alles wat er in de rest van het huis gebeurt, heeft invloed op wat ik doe. Als er in de ene kamer wordt geschuurd, is het lakken van een deur in de andere niet superhandig. 

Al die stappen en al dat afstemmen: het kost belachelijk veel tijd. Vaak denk ik dan ook: doe ik dit wel goed? Want zóveel tijd? Echt…? 

Dan denk ik: misschien had ik gewoon over dat behang heen moeten schilderen. Maar ja, ik weet ook wel dat ik dan over een tijdje spijt heb. En eerlijk gezegd vind ik het allemaal ook wel  leuk werk. Als het maar niet zoveel tijd kostte….

Met terugwerkende kracht begrijp ik waarom Schildersbedrijf Tromp 111 jaar heeft bestaan. Dankzij mensen die ervoor kiezen om deze tijd niet zelf te investeren. 

Dit gebeurt ook in organisaties

In organisaties zie ik een soortgelijk proces. Er is een voorsituatie die hier niet gaat over behang, maar over ‘zo willen we het niet meer’. En er is een gewenst resultaat, wat geen geverfde muur is maar ‘dit is ons doel’. 

Op papier lijkt het ongeveer één stap: gewoon doen. 

De verf gaat vaak óver het behang. 

Maar dan is het resultaat vaak niet zo duurzaam. De verf bladdert vroeger of later af en het behang wordt weer zichtbaar. 

Voor duurzame resultaten

Voor een duurzaam resultaat doorloop je meerdere fases. Eerst moet worden nagedacht of er verandering nodig is én van wie (fase overwegen). Dan moeten er plannen gemaakt worden, inclusief wie-wat-waar-wanneer. Er moeten voorbereidingen worden getroffen die je niet als actie ziet, maar wél echt nodig zijn (fase voorbereiden). Het weken, krabben, plamuren en schuren. Het bepalen van de strategie om los te weken. En altijd duiken er onverwachte dingen op die je aandacht vragen en moet er nóg iets worden gladgestreken.

Heel veel mensen die ik spreek vragen zich in deze fase af: doe ik het wel goed? Want zóveel tijd en inspanning… Klopt dat écht? 

En dan de rest van de organisatie

Pas na de voorbereidende stappen is het tijd voor dat wat je eigenlijk als jouw plan ziet: het invoeren van een nieuwe gewoonte of werkwijze. Het verven van de muren (fase actie). 

En dan merk je opeens dat er op een andere plek in de organisatie iets anders gebeurt dat jouw werk doorkruist. Je staat klaar om te verven, maar de buren zijn opeens aan het schuren…

Herken je dit?

Ik realiseer me dat ik die tussenfases steeds weer ervaar als stilstand. Alsof er dan niets gebeurt. Pas toen ik accepteerde dat dit er óók bij hoort, op mijn knieën voor al die muren, kon ik er weer meer lol uit halen. Hoeveel dagen en uren het ook kost.

Niet af is niet hetzelfde als niet goed. Juist in de tussenfases werk je aan het duurzame resultaat.

Ook jij weet best dat er tussenstappen te nemen zijn om te komen tot resultaten. Misschien vind je die tussenstappen ook eigenlijk wel heel leuk om te doen. Als je de tijd maar had, of durfde te nemen….

Het helpt als je weet in welke fase je zit, hoe je die herkent en hoe je hem het beste benut. 

Misschien helpt het jou als je beseft dat die tussenfases nodig zijn. En als je weet hoe je deze herkent en het beste kunt benutten. Misschien is het dan, net als bij mijn plamuren en schuren, veel makkelijk om dit te accepteren en zelfs te verdedigen. Naar jezelf én naar anderen. 

Krijg inzicht in de fasen

Ik werk al jaren met de Fasen van Gedragsverandering en bundelde die kennis in de FasenWijzer. 

Deze lijkt trouwens wel wat op een verfwaaier. Daarin komt de schildersdochter in mij toch weer boven ;-). Alleen helpt een verfwaaier je om een kleur te kiezen en helpt de FasenWijzer je om de fase te herkennen en te benutten. 

Bestel je de FasenWijzer? Dan krijg je er gratis een online introductietraining over de Fasen van Gedragsverandering bij. 

👉 Bestel hier je FasenWijzer

Let op: ik zit in de fase ‘schilderen’ op het moment 👩‍🔧, dus het kan een weekje duren voor je de FasenWijzer in huis hebt. Maar met de online introductietraining kun je meteen aan de slag. 

Veel deelnemers aan mijn trainingen herkennen het: ze willen het beste voor de cliënt. En leggen daarom steeds opnieuw aan het team uit wat het behandelplan is. Met steengoede argumenten. En toch… worden hun adviezen niet opgevolgd. Ze snappen niet waarom het zo moeilijk is. 

Ik snap het wel. 

Je werk bestaat niet uit alleen behandelen

Want jij bent opgeleid als behandelaar. Als een expert die weet wat er nodig is en dat adviseert. Dat is waar je jaren voor hebt gestudeerd, en wat je waarschijnlijk ook goed doet.

Maar ergens onderweg is er iets bijgekomen. Je moet niet alleen behandelen. Je moet ook mensen meekrijgen. Begeleiders, verzorgenden, zorgmedewerkers: allemaal mensen die dagelijks met cliënten werken. 

En mensen ‘meekrijgen’, dat is een heel ander vak. 

Van een rol als expert naar een rol als coach

Als behandelaar heb je een cliënt die bij jou komt. Die om hulp vraagt, of in ieder geval weet dat jij er bent om te helpen. Er is een soort afspraak, ook al staat die nergens op papier.

Maar als je begeleiders, verzorgenden of zorgmedewerkers ‘mee’ wilt krijgen, dan is die hulpvraag er niet altijd. Want die collega heeft haar eigen werk. Haar eigen tijdsdruk. En is misschien helemaal niet bezig met wat jij belangrijk vindt. Niet omdat zij het niet wil, maar omdat er gewoon veel is.

Dat maakt jouw positie uniek. En ingewikkeld.

Waarom werkt motiveren en overtuigen niet?

Dan merk je dat alles wat je dacht te weten over motiveren en overtuigen ineens anders werkt. Of niet werkt. Terwijl je er toch echt je best voor doet.

Dat is niet omdat jij iets fout doet. Het is omdat je iets probeert wat je eigenlijk nooit hebt geleerd. En waarvoor de standaard aanpak ook niet werkt.

Soms helpt het al enorm om dat te beseffen.

Je bent opgeleid als expert. Niet om te motiveren. Dat heeft niemand je geleerd. Een paar jaar geleden maakte ik er een video over, deze vind je hier: waarom een coachende rol zo lastig is

Volgende keer vertel ik je wat er dan wél werkt. En waarom het resultaat vaak anders is dan mensen verwachten.

In mijn vorige bericht schreef ik over het “ondertussen”. Over dat gevoel dat er veel in beweging is, zonder dat al duidelijk is waar het naartoe gaat. Soms hebben mensen het gevoel dat die onrust een probleem van henzelf is, dus individueel. Maar het is ook iets collectiefs. 

In de zorg én in onze hele maatschappij verandert er veel, en dat gaat gepaard met toenemende druk op mensen. Met zichtbare gevolgen: in bijna elk team waar ik kom is er minimaal één persoon langdurig afwezig. Overspannen, of met een burn-out. Mensen die nog steeds van hun werk houden, maar het niet meer kunnen doen op een manier die voor hen vol te houden is.

Een individueel probleem?

Wie uitvalt, krijgt ondersteuning om weer terug te keren in hetzelfde systeem. Daarmee lijkt het al snel een individueel probleem, terwijl de vraag is of dat klopt.

In mijn dagelijks werk met behandelaren zie ik hoe complex dat systeem is. De zorgvraag van cliënten is zwaarder geworden, terwijl er minder behandeluren beschikbaar zijn en de nadruk steeds meer ligt op het coachen van collega’s in de dagelijkse zorg. Zij werken bovendien in kleinere teams, met meer verloop. 

De vraag is dus of het logisch is om dit vooral als een individueel probleem te blijven zien. 

Een probleem van het systeem?

Een andere invalshoek is om het te bekijken als een probleem van het systeem. Vanuit die invalshoek wordt de uitgevallen collega de ‘kanarie in de kolenmijn’: degene die de druk van het systeem het sterkst ervaart en als eerste uitvalt. Een signaal dat er iets niet goed gaat.

Maar alleen zo kijken helpt ook niet echt verder. Want als het probleem in het systeem zit, wat kun jij dan nog doen? Het risico is dat je op afstand komt te staan en dat het je vooral machteloos maakt.

Tegelijkertijd groeit het besef dat dit probleem niet op één plek ligt en ook niet op één plek kan worden opgelost. Het is een optelsom. En dat maakt het ingewikkeld. Want waar begin je dan?

Een perspectief dat je vooruit helpt

De afgelopen maanden werkte ik aan een Europees project rond inner leadership in systems under pressure. Daarin stonden vragen centraal als: hoe ondersteun je professionals in een systeem dat onder druk staat, terwijl de richting nog niet helder is?

In gesprekken met onder andere antropologen kreeg ik taal voor wat ik in mijn werk al langer zie: dit is geen individueel probleem, en ook niet alleen een systeemprobleem.

Want anders dan de kanarie, die zijn kooi niet uit kan, ben jij niet alleen onderdeel van dat systeem, maar heb je er ook invloed op. Zoals ik wel eens in trainingen zeg: je staat niet in de file, je bent er onderdeel van.

De vraag wordt dan: hoe beweeg je je daarin? Hoe maak je onderscheid tussen waar je invloed op hebt en waar je hooguit een kleine bijdrage kunt leveren?

Daarover meer in mijn volgende bericht: hoe krijg je meer grip, juist in een fase waarin nog niet duidelijk is waar het naartoe gaat?

“Nou, jullie zijn geen meisjes meer.”

Dat zei mijn moeder, een klein beetje verbaasd, toen ik haar foto’s liet zien van een weekend weg met vriendinnen. Ze kent ze allemaal nog van vroeger, van de middelbare school.

Ik moest lachen en dacht tegelijk: ja, dat klopt natuurlijk. Want ondertussen zit mijn eigen jongste in zijn eindexamenjaar. Dus nee, ik ben geen meisje meer.

Er is best veel veranderd

Het is interessant hoe dat werkt. Dat iemand anders je er ineens op wijst hoeveel tijd er voorbij is gegaan, terwijl je er zelf gewoon in doorloopt zonder het echt te merken.

Volgens mij werkt dat op meer plekken zo.

In je werk bijvoorbeeld. Je doet wat je altijd doet. Er verandert van alles, maar omdat je er elke dag middenin zit, voelt het niet als verandering. Totdat je even uitzoomt, of iemand anders iets zegt waardoor je denkt: oh ja, er is best veel veranderd.

Er gebeurt veel, in het klein en in het groot

De afgelopen tijd had ik een paar van dat soort momenten. Ik zat bijvoorbeeld weer eens aan de andere kant, als deelnemer van een training, en merkte hoe verhelderend dat is. Je kijkt dan net even anders.

Daardoor werd ik me ervan bewust dat er veel tegelijk in beweging is. Dingen die veranderen, zonder dat al duidelijk is waar het naartoe gaat. In het klein, in je eigen leven. En in het groot, in het werk en de wereld om je heen.

Liminal space. Het ondertussen.

Misschien herken je dat wel. Dat je vooral doorgaat met wat er moet gebeuren, terwijl er ondertussen van alles verschuift. Pas als je even afstand neemt, zie je hoeveel er veranderd is. Vaak merk je dat je ook nog middenin dat proces zit.

Voor dat soort fasen is er een woord: liminal space. Het ondertussen. Je bent niet meer waar je was, maar ook nog niet waar je uitkomt.

Zo’n liminal space zorgt voor onrust. Als je die onrust herkent, betekent dat niet dat er iets mis is met jou. Het kan ook betekenen dat er veel in beweging is

Lees verder in deel 2 van deze serie over de kanarie in de kolenmijn.

Herken je dit?

Is het weerstand?

Jij weet precies waar je naartoe wilt. Je bent ook lekker op weg, er zijn al veel stappen gezet. Maar opeens kom je erachter het het team of het project helemaal niet echt in beweging is gekomen…

Is dat weerstand? Of ga jij misschien wat snel….?

Of ga jij misschien wat snel?

Bovenstaande clip komt uit de workshop Positief Motiveren. Maar deze verwijst naar de Fasen van Gedragsverandering.

• Lees meer over de online workshop Positief Motiveren
• Lees meer over de Fasen van Gedragsverandering en de FasenWijzer

Interesse in een workshop of training?

Er starten bij verschillende organisaties weer incompany trainingen Coachende Vaardigheden.

Daarnaast ben ik bezig met het plannen van een online variant van deze training. Heb jij interesse om hieraan deel te namen? Laat het mij weten!