Skip to main content

Auteur: admin

Annelies Overwijk: hoe helpen begeleiders bij een gezonde leefstijl voor mensen met een verstandelijke beperking?

Mensen met een matige tot zeer ernstige verstandelijke beperking hebben voor alle aspecten van hun leven ondersteuning nodig van anderen. Dit geldt ook voor het hebben van een gezonde leefstijl.

Begeleiders helpen hier vaak bij een gezonde leefstijl. Zij geven echter aan dat ze niet altijd genoeg weten en kunnen om te helpen bij een gezonde leefstijl.

Annelies Overwijk heeft hier onderzoek naar gedaan binnen het project De Krachten gebundeld. Zij promoveerde in april 2022 en kort daarna gingen we in gesprek.

In het gesprek worden verschillende websites genoemd. 

Dit zijn: 

Daarnaast is misschien relevant om te lezen:

In gesprek met Marcel Balm over het Balm model

Ben jij bijvoorbeeld tijdens je opleiding wel eens in contact gekomen met het Balm model? Dan ben je niet de enige. Dit denkmodel dat draait om de begrippen openstaan, begrijpen, willen, kunnen, doen en volhouden wordt in vele studieboeken gebruikt. Maar waar komt dit model eigenlijk vandaan? En wat kan je ermee? In deze aflevering ga ik in gesprek met Marcel Balm, naar wie dit model genoemd is.

Voor mij was het leerzaam, want door wat meer achtergronden te horen werd me duidelijk in welke opzichten de opzet en insteek van dit model anders is dan van die van de Fasen van Gedragsverandering, waar ik zelf veel mee werk. 

Ken je het Balm-model niet? Dat is geen probleem, de aflevering is net zo interessant. Maar misschien vind je het dan handig om te weten dat dit draait om de begrippen openstaan, begrijpen, willen kunnen, doen en volhouden. Onder de mediaspeler vind je zowel een afbeelding van het model als een link naar meer informatie.

Een aanvulling: rond de 6 minuten noemt Marcel de wet op de paramedische beroepen, maar hier wordt de wet BIG bedoeld.

Meer weten?

Over het model Balm:

Over de fasen van gedragsverandering, waar ik in deze aflevering het model mee vergelijk:

Mag ik je even feedback geven?

“Mag ik je even feedback geven?”

Krijg jij die vraag wel eens? Of stel jij hem wel eens? 

In trainingen hoor ik soms dat deze zin veelgebruikt wordt onder collega’s. En eigenlijk zijn er maar weinig mensen blij mee. 

Dus in deze podcast: wat je kunt doen als je deze vraag gesteld wordt. Of wilt stellen. En ook: wat je beter kunt vragen als je iemand feedback wilt geven. 

Waarom weerstand niet bestaat

  • ‘Er is weerstand binnen dit team als het gaat om de organisatieverandering’
  • ‘Deze begeleider schiet in de weerstand als het gaat om nieuwe taken’
  • ‘Deze cliënt heeft weerstand tegen het behandelplan’

Dit zijn zinnen die ik regelmatig hoor van klanten. En ik begrijp helemaal wat ze op zo’n moment bedoelen.

Maar voor mij is het uitgangspunt: weerstand bestaat niet. Hoe dat zit, daar vertel ik over in deze podcast.

Onder de podcast vind je de genoemde links.

Links in deze podcast:

Als je ja zeggen, maar nee doen

Misschien ken jij dat ook wel. Dat je een afspraak maakt met je cliënt, met een collega of met een team. En dat je dan de volgende keer dat jullie elkaar spreken merkt: er is niets gebeurt. Dat wat jullie af hebben gesproken is niet gedaan.

Ze zeiden ja. Maar deden het niet.

Daarover gaat de aflevering van vandaag. Ik geef je 3 scenario’s van wat er aan de hand kan zijn. En hoe je het ja zeggen en nee doen kunt voorkomen. Onder de podcast-speler vind je inzichten van deelnemers aan trainingen.

Wat zijn de inzichten van professionals die deelnemen aan een training?

  1. Ze geven te snel antwoord op een vraag. Na een training nemen ze vaak meer tijd voor de vraag, aan de analyse, aan het probleem. En gaan pas later naar een plan of oplossing.
  2. Mensen zéggen helemaal geen ja. In een gesprek veronderstellen zij dat er ‘ja’ gezegd wordt. Na een training stellen zij vaak aanvullende – slimme – vragen die snel boven tafel krijgen of er wel echt ‘ja’ bedoeld wordt.
  3. Ze schatten de fase van verandering verkeerd in. Na een training komen veel professionals erachter dat ze te optimistisch zijn in het inschatten van de fase van gedragsverandering. Door ’terug te schakelen’ naar de juiste fase komt een ander veel meer in beweging.

Meer weten?

Wil je meer weten over Positief Motiveren?

Met het Stages of Change model motiveer je effectiever

Het Stages of Change van Prochaska en DiClemente spreekt veel mensen aan. Toch wordt het model in de praktijk niet zo heel vaak toegepast. Meestal komt dit doordat concrete handvatten ontbreken. Met de juiste kennis en handvatten is het mogelijk om écht veel resultaat te behalen.

Als professional in zorg of welzijn wil je mensen vooruithelpen. Je kunt het echter niet vóór ze doen. In veel gevallen zullen zij zelf aan de slag moeten om hun dagelijkse gedrag te veranderen. Als het jou lukt om die ander te stimuleren, dan is dat geweldig. Jouw cliënt of jouw team zet echt stappen. Maar lukt het niet? Dan is dat enorm frustrerend.

Wanneer kan je iets hebben aan de Fasen van Gedragsverandering?

Herken je dit?

  • Jouw cliënt begrijpt wel hoe belangrijk het is om gezonde keuzes te maken, maar doet het niet…
  • Je maakte afspraken met een team, maar die leken vergeten zo gauw je de deur achter je dicht trok…
  • Jouw collega kwam bij je met een duidelijke vraag, maar elk advies dat jij geeft stuit op weerstand…

In al deze situaties is er waarschijnlijk een mismatch van jullie fase van gedragsverandering.

Wat zijn de Fasen van Gedragsverandering?

De onderzoekers Prochaska en DiClemente hebben veel verschillende theorieën over gedragsverandering bestudeerd. Zij hebben de meest bruikbare modellen samengebracht in het Transtheoretisch Model. De Stages of Change zijn onderdeel van dit model. In het Nederlands wordt gesproken over de Fasen van Gedragsverandering.

Er worden 5 verschillende fasen onderscheiden. Hiervoor worden verschillende termen gebruikt.

Volgens Prochaska en DiClementeVeelgebruikt in het NederlandsDagelijks taalgebruik
1PrecontemplationPrecontemplatieOnbewust
2ContemplationContemplatieOverwegen
3PreperationPreparatieVoorbereiden
4ActionActieActie
5MaintenanceGedragsbehoudVolhouden

Soms wordt hier een 6e fase aan toegevoegd die aangeeft dat het gedragsveranderingsproces afgerond is. Prochaska en DiClemente noemen dit Termination. Deze fase treedt pas na jaren volhouden op, daarom laat ik deze buiten beschouwing.

Wel interessant is nog de fase van terugval. Deze kan niet in de nummering worden opgenomen, omdat dit in elke fase kan optreden.

Een korte beschrijving van de Fasen van Gedragsverandering

Ik maakte een mini-masterclass van de Fasen van Gedragsverandering. In minder dan 7 minuten leer je:

  • Wat de Fasen van Gedragsverandering / Stages of Change inhouden
  • Hoe je elke fase kunt herkennen
  • En wat je focus moet zijn in elke fase

Meld je hier aan en krijg direct toegang:

In deze masterclass zie je dat ik – net als Prochaska & DiClemente – de fasen graag weergeef op een spiraal. De fasen lopen van beneden naar boven. Hierdoor wordt duidelijk dat elke fase een inspanning vraagt. En lever je geen inspanning meer? Dan is de kans groot dat je naar beneden glijdt, oftewel terugvalt.

Ook laat ik je heel in het kort zien waaraan je de verschillende fasen herkent.

Voordelen van de Stages of Change boven andere modellen

Er is een groot aantal modellen dat gedrag kan verklaren. Dit kan heel zinvol zijn. 

Maar: In de dagelijkse begeleiding is het vaak veel praktischer om te weten hoe je gedrag kunt veranderen. Ik vind dat de Fasen van Gedragsverandering hiervoor duidelijke handvatten geven. 

Kortom: ik ben fan.

Is het werken vanuit de Fasen van Gedragsverandering iets voor jou? ik denk dat de mini-masterclass je een goede indruk kan geven.

Hoe kan je werken met de Fasen van Gedragsverandering?

Bij de Fasen van Gedragsverandering is het allereerst belangrijk om:

  1. Te herkennen in welke fase de ander zit – je leert op een andere manier kijken
  2. Je eigen acties af te stemmen op deze fase – je gaat andere vaardigheden inzetten
  3. Te observeren of de ander in beweging komt en naar een volgende fase gaat

Je kunt je op verschillende manieren verdiepen in de Fasen van Gedragsverandering.

Heb je interesse in een FasenWijzer of in een training?

fasenwijzer

Meer informatie over een 2-daagse training waar de stages of change centraal staan vind je hier:

Motiveren met de Fasen van Gedragsverandering

Bij deze training krijg je onder andere een FasenWijzer. Dit is een handig hulpmiddel om te bepalen in welke fase jouw cliënt is en wat jij kunt doen om hem goed te begeleiden.

Beste projectleider, verslik je niet in je leefstijlproject

Leefstijl is complex. Het wordt ook wel een wicked problem genoemd in de wetenschap. Een complex probleem. 

Nou ja, leefstijl zelf is natuurlijk niet het probleem. Maar wel het beïnvloeden van leefstijl. 

Ik heb de afgelopen jaren heel veel projectleiders en projectgroepen ontmoet die zich bezighouden met leefstijl. En eigenlijk zie ik daarbij 2 verschillende problemen, obstakels. Of eigenlijk 2 hulpvragen die regelmatig terug komen die ik vandaag wil bespreken. 

Ben jij op zoek naar een deskundige sparringpartner?

Ben jij op zoek naar een sparringpartner voor jou als projectleider of voor jullie als projectgroep?

Misschien kan ik iets voor je betekenen. Ik kom graag met je in contact.

Op de stoel van de ander – wat kan je daarvan leren?

De meeste mensen staan best open voor de aanpak, de input of de mening van een ander. Maar je écht inleven in hoe het voor iemand anders is kan best ingewikkeld zijn. Het is wel heel leerzaam om eens echt op de stoel van de ander te gaan zitten. Maar hoe pak je dat aan?

Misschien ben jij iemand die de praktische zaken graag direct afhandelt. Bij het teamoverleg denk je: laten we gelijk beginnen, er staat nog zoveel op de agenda. Bijpraten met je collega’s vind je ook belangrijk, maar laten we eerst even doen waar we voor gekomen zijn. Toch…?

Of misschien ben jij iemand die de vergadering best belangrijk vindt. Maar eerst wil je toch van je collega weten hoe het nu gisteren is afgelopen met die situatie met die ene cliënt. Daarna gaan we vergaderen.

Verschillende stijlen

Eerst doen waar we voor gekomen zijn, of eerst even bijpraten? Mensen hebben verschillende voorkeuren. Dat is niet erg als je rekening met elkaar houdt.

Het wordt vaak wél lastig als je niet beseft dat iemand een andere voorkeur heeft. Dat jij direct wilt beginnen met vergaderen en dat je veronderstelt dat iedereen dat wil. Maar die ene collega begint weer te praten over gisteren…. Of andersom: de vergadering wordt al geopend, terwijl je ziet dat je collega helemaal gestresst is. Dat wat er gebeurt is zit haar duidelijk heel hoog. Hoe kan het nu dat we gewoon beginnen met ons overleg, alsof er niets gebeurd is?

Complexe situaties

Soms is de situatie nog veel complexer. Je snapt wel dat een ander anders in elkaar zit, maar hebt geen idee hoe je iets met hem of haar kunt bereiken:

  • Je collega lijkt helemaal geen feedback van jou te kunnen verdragen – ze schiet meteen in de verdediging;
  • Je lijkt niet door te dringen tot je cliënt – hij gaat nog steeds niet aan de slag met je adviezen;
  • Je teamleider lijkt doof voor wat jij haar wilt vertellen – ze zegt dat ze het begrijpt maar doet er niets mee.

In deze situaties kan je verschillende modellen gebruiken om te analyseren wat er gebeurt. Een praktisch voorbeeld is het DISC model.

Ervaren wat er gebeurt

Toch is dat analyseren niet voor iedereen weggelegd. Sommige mensen vinden het fijn om te ervaren wat er gebeurt.

Binnen trainingen laat ik cursisten voortdurend aanvoelen wat een bepaalde manier van communiceren voor effect kan hebben. Ze gaan op de stoel van een ander zitten. Van daaruit hoeven ze niet te bedenken maar kunnen ze ervaren wat er gebeurt bij een communicatiestijl.

Wil je dit zelf eens proberen?

Misschien klinkt dit voor jou heel abstract. Ik wil je van harte uitnodigen het volgende experiment aan te gaan.

Belangrijk: Doe dit alleen of met z’n tweeën. Als je dit met een grote groep doet, dan heb je een begeleider nodig.

Oefening

  • Kies voor welke situatie je input wilt hebben. Als voorbeeld neem ik een cliënt die niet aan de slag gaat met jouw adviezen.
  • Zet 2 stoelen neer. De ene stoel staat symbool voor jou, de andere stoel voor je cliënt.
  • Blijf zelf eerst staan of ga op een 3e stoel zitten die hier buiten staat. Bedenk hoe jij het gesprek zou starten.
  • Ga nu op je eigen stoel zitten en kijk naar (de stoel van) je cliënt. Stel je voor dat hij daar echt zit. Zeg en doe wat je normaal gesproken zou zeggen en doen.
  • Sta op en wissel naar de stoel van je cliënt. Doe alsof je naar jezelf kijkt en luistert. Laat even landen wat er gezegd wordt. Hoe voelt dat? Wat roept dat in je op?
  • Sta weer op of ga op de 3e stoel zitten. Bedenk wat je hebt ervaren en schrijf dit eventueel op.

Let op: je maakt er geen rollenspel van. Je gaat dus niet in discussie met je cliënt. Het doel is om alleen te begrijpen wat iemand mogelijk zou ervaren door iets wat jij zegt of doet. Dit kan je veel inzicht geven.

Alternatieven

Zelf doe ik iets soortgelijks ook als ik een training of lezing geef. Als de zaal is voorbereid en mijn spullen klaar staan dan loop ik altijd nog even door de ruimte. Ik ga op een stoel van een cursist of van een bezoeker van de lezing zitten. Wat ervaar ik als ik daar zit?

Soms leidt dat nog tot een net iets andere opstelling van de stoelen of zelfs tot een andere start van mijn verhaal.

Benieuwd!

Ik ben natuurlijk benieuwd naar jouw ervaringen! Heb je het bovenstaande experiment gedaan? Deel gerust je ervaringen met mij!

Als jouw talent onzichtbaar is

Mijn zoon Daan kan iets heel goed. En wij als ouders wisten niet hóe goed. Dit zette me aan het denken. Wat als nu iedereen zo’n talent heeft? Een talent dat de anderen niet zien, omdat zij een andere belevingswereld hebben? Of een talent dat niet in een bepaalde omgeving tot uitdrukking komt? Of een een talent waarvan iemand zelf niet eens beseft dat zij dit heeft?  

Onlangs maakte ik er een podcast over. Ik deelde een paar gedachten over talent.

Wanneer is je talent niet zichtbaar?

In het nadenken over talenten en het talent van mijn zoon kwam ik tot de volgende gedachten waarom je talent niet zichtbaar kan zijn.

1. Jouw talent ligt buiten de belevingswereld van anderen

Het talent van Daan ligt buiten mijn belevingswereld. Hij heeft een talent. Hij blijkt briljant te kunnen programmeren. Maar wij als ouders hadden geen idee omdat wij helemaal niet kunnen begrijpen wat hij kan.

Op dezelfde manier zal jij ook talenten hebben die anderen niet zien, omdat zij naar andere dingen kijken of een ander referentiekader hebben.

2. De omgeving nodigt niet uit om je talent in te zetten

Sommige talenten komen pas tot uitdrukking in een specifieke omgeving of situatie.

Om ook hier een persoonlijk voorbeeld te gebruiken: mijn zus, zwager en ik ontdekten de afgelopen weken talenten van elkaar omdat we samen veel doen om het huis van mijn ouders verkoop-klaar te maken. Wat de één vreselijk vindt om te doen, blijkt de ander heel goed te kunnen. Zonder deze verkoop en verhuizing hadden we dit niet van elkaar ontdekt.

Ook jouw talenten zullen in de ene situatie of omgeving beter tot uitdrukking komen dan in een andere omgeving.

3. Jij zelf denkt dat je ergens het beste in moet zijn

Soms kunnen mensen iets heel goed of weten ze veel van een onderwerp. Maar toch durven ze hier niet echt aandacht aan te besteden, omdat anderen het nóg beter kunnen. Ik herken dat zelf ook.

Toch geloof ik dat het belangrijk is om niet te wachten tot je iets heel goed kunt. Maar om iedereen direct te laten profiteren van jouw talenten. 

Wat zijn jouw talenten? En hoe laat je ze zien?

Veel mensen weten niet eens wat ze goed kunnen. Zij doen of kunnen iets wat voor hen iets zó vanzelfsprekend is dat ze het helemaal niet als talent zien.

Zo is één van mijn talenten bijvoorbeeld dat ik snel zie wat andere goed kunnen, wat er al goed gaat en waar kansen liggen om iets zonder veel moeite nog verder te verbeteren. Ik zag dat helemaal niet als een talent, want wat heb je daar nu precies aan…? Tot ik ontdekte dat ik daardóór in staat ben om anderen enorm te steunen en te versterken als zij iets willen veranderen of bereiken.

Op dezelfde manier heb jij vast talenten die je nog niet ziet, omdat je ze zo vanzelfsprekend vindt. Het is leuk én nuttig om deze te ontdekken. Daarvoor heb je wel hulp nodig van mensen om je heen. Begin bijvoorbeeld gewoon eens met de vraag: ‘wat vind jij dat ik goed kan?’.

Maak jouw talenten zichtbaar!

Ieder mens heeft talenten.

Komen jouw talenten of de talenten van anderen nog niet altijd tot uitdrukking? Kijk dan eens vanuit een andere bril (of vraag iemand anders om mee te denken). Of zoek een andere omgeving op om te kijken welke talenten er dan boven komen drijven.

En wees niet te bescheiden! Als je iets een béétje kan, dan kan je al heel veel betekenen.

Dit artikel schreef ik in mei 2021

Hoe maak je van een voornemen een gewoonte? [Goede voornemens 3/3]

Deze aflevering is de derde van de drieluik over Goede voornemens. De eerste ging over onrealistische goede voornemens, de tweede over triggers. 

Deze derde gaat over de vraag hoe je van je voornemen snel een gewoonte maakt. En: wat je van Candy Crush kunt leren…

Luister ook naar: